Dù thích hít hà cái hương dịu nhẹ thoang thoảng của trà, thưởng thức cái vị chát nhẹ đầu lưỡi nhưng lại ngọt ngào nơi cuống họng của trà, nhưng ít ai biết trà có tự bao giờ. Ai là người đã phát hiện ra lá trà, ai là người đưa trà vào cuộc sống và nâng tầm uống trà là một nét văn hóa không thể thiếu. Cùng Trà Công Phu làm sáng tỏ những thắc mắc trên qua bài viết lịch sử hình thành và phát triển văn hóa trà Trung Hoa.

Lịch sử hình thành 

Ai là người tìm ra lá trà?

Khoảng hơn 5000 năm trước đây, vào thời kỳ đời Sử Hạ, có một vị Hoàng đế Yến hay thường gọi là Thần Nông - 神農氏. Ông chính là người đã phát hiện ra cây trà. Truyền thuyết kể lại rằng: Thần Nông thường đun sôi và nếm các loại thảo mộc có trong tự nhiên. Một hôm, khi đang chờ đun nếm một loại lá cây thì ông bị bất tỉnh khi nếm phải loại cây cực độc. Không rõ ông đã nằm bao lâu nhưng khi tỉnh lại ông nghe thấy tiếng “ leng keng” của nắp ấm sôi cùng mùi thơm dịu nhẹ tỏa ra. Thần Nông cố ngồi dậy và rót nước uống. Nước này thơm rất tốt và hơi chua chua, sau khi uống, có vẻ giải khát hơn là uống nước. Ông thấy nước trong ấm đã chuyển sang màu vàng nhạt, chỉ còn một vài chiếc lá xanh đang nổi lên trên. Điều kỳ diệu hơn nữa là chỉ vài canh giờ sau chất độc của ông được chữa khỏi. Thần Nông mừng lắm, hái rất nhiều lá xanh này về, đặt tên là “trà” - “ 茶 ” như một “thần dược” giải độc. Kể từ đó, trà bắt đầu chính thức xuất hiện trong xã hội loài người, con người bắt đầu hái những cành cây trà dại, nhai sống những lá non, sau đó đun lá non với nước  để uống.

Nghề làm trà bắt đầu từ bao giờ?

Vào khoảng năm 221 đến năm 207 trước công nguyên dưới thời chúa triều đầu tiên của Trung Quốc, khi nhà Tần thống nhất Ba và Thục, người dân mới bắt đầu biết uống trà. Theo ghi chép lịch sử, vào thời Tây Hán, hoạt động uống trà đã trở nên phổ biến ở khu vực Ba Thục ( Tứ Xuyên bây giờ).

Theo truyền thuyết, Vương Bảo - một thái y riêng của Hoàng đế nhà Hán, đã đặc biệt mua một nô lệ trong cung để chuyên phụ trách "pha trà" và "mua trà ở Vũ Dương". Cũng từ đây mà nghề làm trà và thị trường buôn bán phân phối trà được hình thành và lan rộng ra toàn thế giới.

Phong cách uống trà được hình thành

Sau khi nhà Tiên Tần thống nhất Ba Thục, văn hóa giữa ba nước Ba - Thục - Trung Nguyên được hòa trộn với nhau trở thành đặc điểm văn hóa trọng yếu của văn hóa Trung Hoa bây giờ. Tục uống trà cũng lan rộng ra bên ngoài theo con sông Dương Tử. 

Trong thời kỳ Tam Quốc ( cách đây 1800 năm) việc uống trà đã có một sự phát triển vượt bậc, phong tục uống trà khá phổ biến trong giới vương hầu, quý tộc, văn nhân và mực tàu. Đặc biệt việc uống trà dần dần xuất hiện trong nhân dân. Vào thời nhà Tấn, phong tục uống trà của văn nhân càng thịnh hành, xuất hiện phong tục "uống rượu sau khi dọn tiệc", phong tục này cũng được truyền bá trong dân chúng. Trong thời Nam Bắc triều, các quan lại thường xuyên làm thơ và uống trà suốt ngày, khiến lượng tiêu thụ trà tăng mạnh và trà trở thành thức uống phổ biến.

Lịch sử phát triển văn hóa trà Trung Hoa

Văn hóa trà phát triển tạo nên thời kỳ phát đạt của ngành trà

Dưới thời kỳ Tàu - Thương ( khoảng 1400 năm trước) văn hóa trà bắt đầu phát triển mạnh mẽ. Kể từ giữa triều đại nhà Đường, uống trà đã phổ biến rộng rãi ở lưu vực sông Dương Tử và các khu vực phía nam của nó, dần lan rộng đến các vùng dân tộc thiểu số biên giới. Nhu cầu sử dụng trà tăng lên nhanh chóng, diện tích sản xuất trà cũng được mở rộng, chủng loại trà tăng lên. Hoạt động sản xuất và buôn bán trà ngày càng mở rộng. Văn hóa trà Trung Hoa bắt đầu hình thành có quy mô hơn và trở thành một nền văn hóa độc lập. 

Kể từ khi sản phẩm trà đời Đường được xuất khẩu sang các vùng dân tộc thiểu số ở Tây Bắc, con đường trà - mã cũng bắt đầu xuất hiện và dần dần phát triển. Mạng lưới của nó trải dài từ các tỉnh Tứ Xuyên - Vân Nam - Quý Châu và các khu ngự trị Tây Tạng, chạy dọc theo con sông Dương Tử. Vào thời đại này, để vận chuyển trà số lượng lớn một cách dễ dàng, gọn nhẹ nhất, trà đã được nén ép thành bánh ( trà phổ nhĩ bây giờ). Lâu dần việc sản xuất và buôn bán trà lan rộng khắp đất nước Trung Quốc và trở thành một hoạt động kinh tế chính, triều đình nhà Đường bắt đầu đánh thuế trà. Vào giữa và cuối đời Đường, sự phát triển mạnh mẽ văn hóa trà, xuất hiện "thánh trà" 陸 羽 - Lục Vũ và tác phẩm tiêu biểu "Trà kinh ".

Văn hóa trà trở nên phổ biến trên toàn quốc

Dưới thời nhà Tống, hoạt động sản xuất trà dần di chuyển về khu vực phía Nam, ngành trà ngày càng phát triển mạnh mẽ. "Trà Vũ Nghị" (建茶) là một khái niệm rộng hơn về khu vực trà Vũ Nghị đó là khu vực phía nam Phúc Kiến và Lĩnh Nam ngày nay. Lúc này chủng loại chè cũng thay đổi, chè bột, chè rời, chè hương ( trà ướp hương nhài, trà thiết quan âm, trà olong, đại hồng bào, … ) bắt đầu xuất hiện nhưng trà bánh phổ nhĩ, trà vòng vẫn chiếm đa số về số lượng. 

Vào năm 1107 sau Công nguyên, Tống Hỷ Tông Triệu Nhật viết "Đại Quan Trà Luận" (大觀茶論), Tống Hỷ Tông là hoàng đế đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc để giải thích học thuật trà và thúc đẩy văn hoá trà. Đến thời Nguyên, sản xuất trà đã phát triển thêm, kỹ thuật phụ trợ trà đã được nâng cao, công nghệ sản xuất trà trở nên tinh tế và có một số loại trà quý hiếm xuất hiện.

Đưa văn hóa trà Trung Hoa ra thế giới

Trong thời kỳ Minh - Tày ( khoảng năm 1368 - năm 1644), văn hóa trà đã được vươn rộng ra năm châu bốn biển, được toàn thế giới biết đến. Thấu hiểu được nỗi khó khăn vất vả của người dân trồng trà, làm trà, Hoàng đế Chu Nguyên Chương đã ngưng nhận cung tiến trà long phượng đoàn mà chỉ nhận búp chè. Việc hủy bỏ bánh trà long phượng đoàn đã giúp tiết kiệm được tiền của, công sức của người làm trà. Chính điều này cũng đánh dấu bước ngoặt lớn trong ngành trà: từ sử dụng trà bánh chuyển sang sử dụng trà lời, quy trình pha trà đã chuyển sang làm trà xanh. Người dân cũng chú trọng đến hình dạng, chất lượng của trà. Hầu hết trà thành phẩm đều là dạng sợi. Điều này cũng thúc đẩy mạnh mẽ quá trình sản xuất trà và chế biến trà. 

Nhà Minh cũng thành lập một cục trà ngựa để quản lý việc buôn bán trà ngựa, đồng thời tăng cường thuế trà và chính sách trà, để việc buôn bán trà được giám sát chặt chẽ. Đến thời nhà Thanh, triều đại phong kiến ​​cuối cùng trong lịch sử Trung Quốc, trà đã trở thành thức uống không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt của người dân. Vào thời điểm này, các loại trà bắt đầu đa dạng, ngoài trà xanh, trà trắng, trà vàng, trà ô long, trà đỏ, trà đen, trà thơm, v.v. lần lượt xuất hiện và cách uống trà cũng dần thay đổi. chuyển từ đun sôi sang ủ. Đồng thời, trà bắt đầu được xuất khẩu sang Hà Lan, Pháp, Vương quốc Anh và các nước khác, được hoàng gia các nước châu Âu lúc bấy giờ ưa chuộng, trà Trung Quốc chính thức thâm nhập thị trường châu Âu.

Văn hóa trà Trung Hoa đã ảnh hưởng lớn đến cuộc sống thường nhật của mỗi người. Việc uống trà không chỉ đơn thuần là như thức uống giải khát mà đã nâng tầm lên thành thú vui tao nhã: thưởng - thẩm - bình trà, dụng cụ pha trà. Quý khách hàng, cùng quý trà nhân có thể tìm hiểu thêm thập đại danh trà Trung Hoa, các dụng cụ pha trà: ấm tử sa, bàn trà điện thông minh, … tại Trà Công Phu.